Równość małżeńska: wszystkie rodziny równe | Razem dla równości

Fałszywi sojusznicy: kilkanaście lat obietnic równości, które KO składała i wycofywała

Sat, 30 May 2026 09:00:00 +0200

Historia obietnicy równości składanej przez Platformę Obywatelską i Donalda Tuska powtarza się według stałego schematu: pojawia się jako deklaracja przed wyborami, by ucichnąć zaraz po nich. Powtarza się od kilkunastu lat, w kolejnych kampaniach i kolejnych układach koalicyjnych. Poniższy tekst to uporządkowana ocena tego dorobku — oparta wyłącznie na głosowaniach Sejmu i publicznych wypowiedziach polityków Koalicji Obywatelskiej, z datami i źródłami. Nie chodzi o to, komu bliżej ideowo do środowisk LGBT+, lecz o to, co realnie działo się, gdy przychodziło zamienić deklarację w ustawę.

2011–2013: obietnica, a potem własny projekt do kosza

W czerwcu 2011 roku, u progu drugiej kadencji swojego rządu, Donald Tusk publicznie zapowiadał, że temat związków partnerskich można podjąć na początku nowej kadencji Sejmu — jako jeden z pierwszych projektów. Weryfikacją tej zapowiedzi zajmował się później serwis Demagog (Demagog — analiza wypowiedzi Tuska z 2011 r.).

Sprawdzian przyszedł szybciej, niż zapowiadał kalendarz wyborczy. 25 stycznia 2013 roku Sejm głosował nad trzema projektami ustaw o związkach partnerskich — dwoma autorstwa SLD i Ruchu Palikota oraz trzecim, złożonym przez samą Platformę Obywatelską (sprawozdawcą był poseł Artur Dunin). Odrzucono w pierwszym czytaniu wszystkie trzy. Za odrzuceniem projektu własnego klubu PO padło 228 głosów, przeciw było 211, dziesięć osób się wstrzymało — a do pogrzebania tej ustawy przyłożyło rękę 46 posłów Platformy, którzy zagłosowali przeciw dorobkowi własnego klubu (TVN24 — jak głosowali posłowie PO; OKO.press — analiza głosowania). Rządziła wówczas koalicja PO–PSL z Tuskiem jako premierem i z sejmową większością. Do odrzucenia projektu nie potrzeba było głosów opozycji — wystarczył brak woli, by klub przeprowadził go przez własne szeregi (Polityka — projekty do kosza).

2023: sztandarowa zapowiedź kampanii, której zabrakło w exposé

Przed wyborami w październiku 2023 roku Koalicja Obywatelska ponownie ustawiła związki partnerskie wśród swoich sztandarowych zapowiedzi. Po wyborach zaczęło się odejmowanie. Podpisana 10 listopada 2023 roku umowa koalicyjna KO, Trzeciej Drogi i Lewicy liczyła 24 punkty — i nie znalazł się wśród nich zapis o związkach partnerskich. Została ogólna deklaracja o ochronie przed dyskryminacją, bez konkretnej instytucji prawnej i bez terminu (Krytyka Polityczna — co zapisano, a co pominięto; queer.pl — tematy LGBT w umowie koalicyjnej).

Kilka tygodni później, w grudniu 2023 roku, Donald Tusk wygłosił exposé nowego rządu. Związków partnerskich w nim nie było — wytknęła to od razu Kampania Przeciw Homofobii (KPH — w exposé zabrakło związków partnerskich). Obietnica, która przed wyborami była priorytetem, po wyborach nie zmieściła się w programowym wystąpieniu premiera.

2024–2026: ustawa, która chudła z każdym rokiem

Projekt w końcu ruszył — i od pierwszej wersji zaczął tracić na wadze. Jesienią 2024 roku ministra ds. równości Katarzyna Kotula przedstawiła projekt o związkach partnerskich. Zanim jeszcze trafił do Sejmu, wypadło z niego prawo do przysposobienia dziecka partnera; w zamian pojawiła się słabsza „mała piecza”, czyli status faktycznego opiekuna (Polityka — Kotula chwilowo górą). PSL, koalicjant z Trzeciej Drogi, i tak zablokował rozwiązanie, zapowiadając własny projekt o „statusie osoby najbliższej” (Polsat News — PSL zapowiada własny projekt).

W kolejnych miesiącach kierunek się nie zmienił: z każdym ustępstwem instytucja stawała się mniejsza. Rejestrowany związek zawierany w urzędzie stanu cywilnego ustąpił miejsca umowie spisywanej u notariusza, a sama nazwa „związek partnerski” zniknęła na rzecz „statusu osoby najbliższej w związku i umowie o wspólnym pożyciu” (OKO.press — już nie związki, a status osoby najbliższej; Prawo.pl — projekt o statusie osoby najbliższej).

Kalendarz mówi sam za siebie. Pierwszą zapowiedź „zaraz po wyborach” słychać było w 2011 roku, własny projekt Platformy przepadł w 2013, a przez kolejne lata rządów obietnica z kampanii kurczyła się do umowy notarialnej węższej niż pierwotny pomysł. Konsekwentny był w tym jeden schemat: równość wracała jako hasło w kampaniach wyborczych, a znikała z ustaw przy koalicyjnym stole negocjacji. To dane poglądowe — chronologia oparta na cytowanych niżej doniesieniach, nie na jednym urzędowym zestawieniu.

Powyższe to ocena publicystyczna dorobku Koalicji Obywatelskiej, oparta na jej własnych głosowaniach i wypowiedziach. Poniżej — co w sprawie równości mówi program Partii Razem.

Co proponuje Razem

Wprowadzimy pełną równość małżeńską bez względu na płeć — zapewnimy prawo do dziedziczenia i adopcji, obowiązek opieki i obowiązek alimentacyjny, a także współdzielenie opieki nad dziećmi po rozpadzie związku.— Deklaracja programowa Partii Razem (2025), rozdz. „Polska wolności, równości i solidarności” (pkt 2), partiarazem.pl

Dla Razem to zobowiązanie zapisane w programie przyjętym przez Kongres partii, a nie zmienna, którą wykreśla się przy zawiązywaniu koalicji. Stanowisko partii jest jednoznaczne w kilku punktach:

Cel to pełna równość małżeńska, a nie osobna, słabsza instytucja tworzona po to, by kogoś nie urazić. Te same prawa mają znaczyć to samo dla każdej pary.
Prawa idą w komplecie ze zobowiązaniami — dziedziczenie i adopcja, ale też obowiązek wzajemnej opieki i alimentacji na tych samych zasadach, co w każdym małżeństwie.
Dobro dziecka reguluje prawo, nie próżnia — po rozpadzie związku obowiązują jasne reguły współdzielenia opieki.
Równość jest częścią programu, nie kartą przetargową — nie znika z dokumentu, gdy trzeba dobić targu o wejście do rządu.

Na czym w praktyce polega pełna równość małżeńska i co realnie zmienia w życiu pary — opisujemy osobno. Ta sama zasada godności i równych praw łączy się z walką o bezpieczeństwo i ochronę przed przemocą; piszą o tym nasze siostrzane redakcje, między innymi w tekście o konwencji antyprzemocowej i ochronie przed przemocą.

Źródła i dalsza lektura

Dzieci, które już są: rodziny tęczowe bez ochrony prawnej

Sat, 23 May 2026 09:00:00 +0200

W polskich domach rosną dzieci, które mają dwoje rodziców, a prawo widzi tylko jedno z nich. Jedna matka rodzi albo jeden ojciec zostaje wpisany do aktu urodzenia — to rodzic prawny. Druga osoba, która karmi, odprowadza do przedszkola, siedzi po nocach przy gorączce i podpisuje się na kartkach z wywiadówek, w oczach urzędu jest nikim. Nazywamy ją rodzicem społecznym, bo innego słowa prawo dla niej nie ma. Razem chce to uporządkować u źródła: dać takim rodzinom prawo do adopcji i jasne reguły opieki nad dzieckiem, także wtedy, gdy dorosłym coś się w życiu psuje.

Co się dzieje, gdy umiera rodzic prawny

Dopóki wszystko idzie dobrze, brak dokumentu bywa niewidzialny. Problem wybucha w najgorszym możliwym momencie — kiedy jedyny prawny rodzic dziecka umiera. Wtedy okazuje się, że osoba, która wychowywała je przez całe jego życie, nie ma do niego żadnego automatycznego prawa.

Opieka. Prawo nie przekazuje dziecka pod skrzydła drugiego rodzica z mocy samego faktu, że to on je wychował. Sprawą zajmuje się sąd rodzinny, a w grze pojawiają się krewni biologiczni zmarłego albo — w najgorszym scenariuszu — piecza zastępcza. Dziecko, które zna tylko jeden dom, może zostać z niego wyrwane, bo osoba, którą kocha, formalnie jest mu obca.
Dziedziczenie. Rodzic społeczny i wychowywane przez niego dziecko nie dziedziczą po sobie z ustawy. Bez testamentu dziecko nie dostanie nic po człowieku, który je utrzymywał; z testamentem trafi do najdalszej, trzeciej grupy podatkowej z najwyższą stawką — jak po obcym (ustawa o podatku od spadków i darowizn, ISAP).
Decyzje i dokumenty. Za życia rodzic społeczny nie jest z urzędu najbliższą rodziną: przy szpitalnym łóżku musi tłumaczyć, kim jest, a jego zgoda na zabieg czy wgląd w dokumentację bywa kwestionowana. Dzieci z zagranicznymi aktami urodzenia, w których wpisano dwie matki lub dwóch ojców, latami nie mogą uzyskać PESEL-u ani polskiego dowodu — urzędy odmawiają transkrypcji takich aktów, a Rzecznik Praw Obywatelskich od lat upomina się w ich sprawie (RPO — polskie dokumenty dla dzieci z zagranicznych związków osób jednej płci; uchwała 7 sędziów NSA z 2 grudnia 2019 r. o niedopuszczalności transkrypcji).

To nie są przypadki jednostkowe.

Dane poglądowe (szacunek): według Kampanii Przeciw Homofobii i Stowarzyszenia Lambda Warszawa w Polsce w rodzinach tworzonych przez osoby LGBT+ wychowuje się co najmniej 50 tysięcy dzieci. To rząd wielkości, nie dokładna statystyka — takich rodzin nikt oficjalnie nie liczy, bo prawo ich nie widzi (KPH, „Sytuacja społeczna osób LGBTA w Polsce", raport za lata 2019–2020, PDF).

Adopcja i współdzielenie opieki naprawiają to u korzenia

Rozwiązanie jest zaskakująco proste i od dawna działa w innych krajach. Nazywa się adopcją przez drugiego rodzica: państwo pozwala rodzicowi społecznemu formalnie przysposobić dziecko, które i tak już wychowuje. Dziecko dostaje wtedy dwoje prawnych rodziców zamiast jednego opiekuna z pełnią praw i drugiego bez żadnych. Znika większość opisanych wyżej pułapek naraz — dziedziczenie, decyzje medyczne, dokumenty, a przede wszystkim pewność, że po śmierci jednego rodzica dziecko zostanie z drugim.

Polskie prawo takiej ścieżki dziś nie przewiduje. Wspólna adopcja jest zastrzeżona dla małżeństw, a że pary jednopłciowe nie mogą u nas zawrzeć małżeństwa, są z niej wyłączone. W rankingu równości ILGA-Europe kategoria rodziny, obejmująca właśnie uznanie związków i prawo do adopcji, to obszar, w którym Polska ma 0 punktów — najniższy możliwy wynik (ILGA-Europe, Rainbow Map: Polska).

Druga część układanki dotyczy sytuacji, gdy związek się rozpada. Dziś po rozstaniu rodziców tej samej płci dziecko wpada w prawną próżnię: rodzica społecznego nie obejmują żadne reguły opieki ani obowiązek alimentacyjny, choćby był z dzieckiem związany najsilniej. Współdzielenie opieki po rozpadzie związku zamyka tę lukę — chroni więź dziecka z obojgiem opiekunów i obarcza ich egzekwowalnymi obowiązkami wobec dziecka, nie ograniczając się do przyznania praw.

Co proponuje Razem

Wprowadzimy pełną równość małżeńską bez względu na płeć — zapewnimy prawo do dziedziczenia i adopcji, obowiązek opieki i obowiązek alimentacyjny, a także współdzielenie opieki nad dziećmi po rozpadzie związku.— Deklaracja programowa Partii Razem (2025), rozdz. 10 „Polska wolności, równości i solidarności” — pkt 2, partiarazem.pl

Dla dzieci wychowywanych przez pary jednopłciowe stoją za tym trzy konkretne zmiany:

Prawo do adopcji — rodzic społeczny może formalnie przysposobić dziecko, które wychowuje, a dziecko zyskuje dwoje prawnych rodziców z pełną więzią, dziedziczeniem i prawem do decyzji.
Obowiązek opieki — troska o dziecko przestaje być kwestią dobrej woli i staje się zobowiązaniem, którego prawo może dochodzić; po śmierci jednego rodzica drugi nie musi walczyć w sądzie o własne dziecko.
Współdzielenie opieki po rozpadzie związku — gdy dorośli się rozstają, dobro dziecka chronią jasne reguły opieki i alimentacji, a nie prawna pustka.

Program ujmuje to w filarze praw człowieka bez owijania w bawełnę: „Miłość nie wyklucza, a wszystkie rodziny są równe. Każda para będzie miała prawo wziąć ślub i wychowywać dzieci". Adopcja i współdzielenie opieki to część szerszej zmiany, jaką jest równość małżeńska — bo trudno oddzielić prawo dwojga dorosłych do bycia rodziną od prawa ich dzieci do bezpieczeństwa.

Te same reguły, które chronią dziecko po rozpadzie związku jego rodziców, mają dziś zbyt wiele dziur także w rodzinach różnopłciowych — o tym, że niepłacenie na dziecko to forma przemocy ekonomicznej, a Fundusz Alimentacyjny powinien obejmować wszystkie rodziny, pisze siostrzana redakcja: Fundusz Alimentacyjny dla wszystkich rodzin.

Źródła i dalsza lektura

Ślub wzięty za granicą, w Polsce nieważny: luka prawna wokół transkrypcji

Thu, 21 May 2026 09:00:00 +0200

Gdy dwaj mężczyźni biorą ślub w Berlinie i po powrocie proszą polski urząd stanu cywilnego o wpisanie niemieckiego aktu małżeństwa do ksiąg — tak jak rutynowo wpisuje się akt urodzenia dziecka urodzonego za granicą — spotykają się z odmową. Dla polskiego prawa ich małżeństwo jest pustym miejscem: nie zostało unieważnione, bo nigdy nie zaczęło tu istnieć. Ta szczelina między życiem a rejestrem potrafi ciągnąć się latami, a domyka ją tylko jedno rozwiązanie — pełna równość małżeńska, którą Razem ma zapisaną w programie.

Na czym polega luka

Transkrypcja to nic więcej niż przeniesienie zagranicznego aktu stanu cywilnego do polskiego rejestru. Przy urodzeniach i zgonach dokonuje się jej rutynowo. Przy małżeństwie dwóch osób tej samej płci kierownik urzędu odmawia, powołując się na art. 107 prawa o aktach stanu cywilnego — który każe odmówić wpisu sprzecznego z podstawowymi zasadami porządku prawnego — oraz na art. 18 Konstytucji, definiujący małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny.

Przez lata polskie sądownictwo administracyjne tę odmowę podtrzymywało. Wojewódzkie sądy administracyjne oddalały skargi, a Naczelny Sąd Administracyjny w orzeczeniach z lat 2018–2020 przyjmował, że skoro polski porządek prawny nie zna małżeństwa jednopłciowego, to nie ma czego wpisać do rejestru (baza orzeczeń NSA). Skutek dla pary jest namacalny: mieszka w Polsce, prowadzi wspólny dom, ale nie ma jak wykazać przed żadnym urzędem, że w ogóle jest małżeństwem. Bez wpisu w rejestrze nie istnieje dokument, którym można by to udowodnić.

Europa mówiła to od dawna

Presja szła z zewnątrz i narastała. Trybunał Sprawiedliwości UE w wyroku Coman (sprawa C-673/16, 2018) orzekł, że państwo członkowskie musi uznać małżeństwo jednopłciowe zawarte legalnie w innym kraju Unii co najmniej po to, by przyznać prawo pobytu małżonkowi — nie ma jednak obowiązku wprowadzać takiego małżeństwa do własnego prawa.

Osobną linię wyznaczył Europejski Trybunał Praw Człowieka. W sprawie Orlandi przeciwko Włochom (001-179547, 2017) uznał, że odmowa jakiegokolwiek uznania małżeństw jednopłciowych zawartych za granicą narusza art. 8 Konwencji, czyli prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego. W wyroku Wielkiej Izby Fedotova przeciwko Rosji (001-222750, 2023) Trybunał poszedł dalej i uznał, że na państwie ciąży pozytywny obowiązek zapewnienia parom jednopłciowym jakiejś formy prawnego uznania związku.

Punktem zwrotnym dla Polski był wyrok TSUE z 25 listopada 2025 r. (sprawa C-713/23), zapadły wprost na tle polskiej sprawy — dwóch obywateli, którzy wzięli ślub w Niemczech. Trybunał orzekł, że Polska ma obowiązek uznać skutki prawne takiego małżeństwa, w tym w drodze transkrypcji, choć nadal nie musi wprowadzać małżeństw jednopłciowych do krajowego porządku. Kilka miesięcy później, 20 marca 2026 r., NSA po raz pierwszy nakazał warszawskiemu urzędowi stanu cywilnego dokonać wpisu (sygn. II OSK 216/21), stwierdzając, że art. 18 Konstytucji nie jest bezwzględną przeszkodą dla uznania ślubu zawartego w innym państwie UE (relacja PAP).

Wyrok to jeszcze nie prawo

Każde z tych rozstrzygnięć jest wygraną — i żadne nie zamyka sprawy. Uznanie wywalcza się tu pojedynczo, w postępowaniu, które od złożenia wniosku do prawomocnego wyroku potrafi ciągnąć się kilka lat. Transkrypcja przenosi do rejestru sam dokument, ale nie nadaje parze statusu małżonków w polskim prawie rodzinnym z całym pakietem skutków — wspólne rozliczenie podatku czy dziedziczenie na prawach małżonka pozostają odrębnymi, spornymi kwestiami. A najprostsza droga, jaką ma każda para różnopłciowa — po prostu wziąć ślub na miejscu — dla par jednopłciowych wciąż jest zamknięta.

Wpis do rejestru na podstawie wyroku sądu rozwiązuje sprawę jednej pary. Dopóki ustawa nie przewiduje małżeństwa jednopłciowego, każda kolejna para zaczyna swoją drogę od nowa — od odmowy w okienku. Wyrok sądu rozwiązuje problem jednej pary, podczas gdy ustawa objęłaby wszystkie pary jednocześnie.

Co proponuje Razem

Razem nie zatrzymuje się na łataniu luki pojedynczymi wyrokami. Program idzie do źródła problemu.

Wprowadzimy pełną równość małżeńską bez względu na płeć — zapewnimy prawo do dziedziczenia i adopcji, obowiązek opieki i obowiązek alimentacyjny, a także współdzielenie opieki nad dziećmi po rozpadzie związku.— Deklaracja programowa Partii Razem (2025), rozdz. „Polska wolności, równości i solidarności”, pkt 2, partiarazem.pl

Sedno tego postulatu jest proste: gdy dwie osoby tej samej płci mogą zawrzeć małżeństwo w Polsce, pytanie o transkrypcję ślubu z zagranicy w dużej mierze traci ostrość — nie trzeba wywalczać uznania czegoś, co wolno zawrzeć na miejscu. Pełna równość małżeńska oznacza jedną, znaną wszystkim instytucję, a nie osobną, słabszą formę:

Dziedziczenie i adopcja na równych zasadach — partner z mocy prawa jest spadkobiercą ustawowym, a dziecko może mieć formalnie dwoje rodziców.
Obowiązek opieki i alimentacji — równość to również zobowiązania: wzajemne wsparcie i alimenty na tych samych warunkach, co w każdym małżeństwie.
Współdzielenie opieki po rozstaniu — gdy związek się rozpada, dobro dziecka chronią jasne reguły, a nie prawna próżnia.
Jeden status dla wszystkich par — te same słowa w akcie znaczą to samo, niezależnie od płci małżonków, i nie zależą od tego, czy uda się wygrać proces.

To ta sama zasada, którą filar praw człowieka ujmuje wprost: miłość nie wyklucza, a wszystkie rodziny są równe. Piszemy o niej szerzej w tekście o tym, czym w praktyce jest pełna równość małżeńska. Ten sam front godności i równych praw — od cielesnej autonomii po ochronę przed przemocą motywowaną nienawiścią — prowadzą nasze siostrzane redakcje, między innymi w tekście o konwencji antyprzemocowej.

Źródła i dalsza lektura

Równość małżeńska w praktyce: co realnie zmienia się w życiu pary

Wed, 20 May 2026 09:00:00 +0200

Wyobraźmy sobie dwie osoby, które od dwunastu lat prowadzą wspólny dom, spłacają razem kredyt i opiekują się nawzajem w chorobie. W świetle polskiego prawa pozostają dla siebie obcymi ludźmi. Nie odziedziczą po sobie majątku bez testamentu, a z testamentem zapłacą najwyższą stawkę podatku. Nie rozliczą wspólnie podatku. Przy szpitalnym łóżku muszą tłumaczyć personelowi, kim właściwie są dla pacjenta. Razem chce zamknąć tę lukę u samego źródła — wprowadzić pełną równość małżeńską bez względu na płeć, razem z całym pakietem praw i obowiązków, jakie z małżeństwem się wiążą.

Czego dziś nie mają pary jednopłciowe

Polska należy do wąskiej grupy państw Unii, w których związek dwóch osób tej samej płci nie ma żadnego statusu prawnego — nie istnieje ani małżeństwo, ani instytucja partnerstwa. To nie jest kwestia „papierka”: brak uznania oznacza konkretne, wymierne pozbawienie praw, które parom różnopłciowym przysługują z automatu.

Dziedziczenie. Bez ślubu partner nie należy do kręgu spadkobierców ustawowych — jeśli nie ma testamentu, nie dziedziczy nic, a majątek przechodzi na dalszą rodzinę zmarłego. Nawet z testamentem partner traktowany jest jak osoba obca, czyli III grupa podatkowa z najwyższą stawką, podczas gdy małżonek korzysta z pełnego zwolnienia (ustawa o podatku od spadków i darowizn, ISAP).
Wspólne rozliczenie podatku. Preferencyjne rozliczenie PIT przysługuje wyłącznie małżonkom — para bez ślubu nie ma do niego dostępu, choćby dzieliła budżet od lat (ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych, ISAP).
Informacja medyczna i decyzje. Bez formalnego związku partner nie jest z urzędu traktowany jako najbliższa rodzina. Dostęp do informacji o stanie zdrowia czy udział w decyzjach zależy od wcześniejszego pisemnego upoważnienia, a w praktyce bywa kwestionowany akurat wtedy, gdy liczy się najbardziej.
Opieka nad dzieckiem. Dziecko wychowywane przez parę jednopłciową ma w świetle prawa tylko jednego rodzica. Drugi opiekun — ten, który codziennie odbiera je ze szkoły — nie ma prawa do adopcji ani formalnej więzi, a po rozstaniu pary nie obejmują go żadne reguły współdzielenia opieki czy alimentacji.

Mit kontra fakt

Wokół równości małżeńskiej narosło kilka przekonań, które przy zderzeniu z przepisami się nie bronią.

Mit	Fakt
„To wszystko można załatwić pełnomocnictwami i testamentem.”	Pełnomocnictwo wygasa z chwilą śmierci, testament nie daje zwolnienia z podatku, a żaden akt notarialny nie zastąpi wspólnego rozliczenia ani statusu najbliższej rodziny. To rozwiązania zastępcze, które nie dają tego, co status równego małżeństwa.
„Chodzi o same przywileje dla wybranej grupy.”	Równość małżeńska to także obowiązki: wzajemna opieka, obowiązek alimentacyjny i współdzielenie opieki nad dziećmi po rozstaniu. Prawa i zobowiązania idą w parze.
„Wystarczą związki partnerskie w okrojonej formie.”	Razem proponuje pełną równość małżeńską — jedną instytucję, w której te same prawa znaczą to samo dla każdej pary, zamiast osobnej, słabszej formy.
„Prawie nikt tego w Polsce nie chce.”	Legalizację związków jednopłciowych popiera już większość badanych, a małżeństwa — 44 procent, i odsetek ten rośnie z każdym pomiarem.

Polska na tle Europy

Skala zapóźnienia jest mierzalna. W corocznym rankingu równości ILGA-Europe, Rainbow Map 2025, Polska uzyskała 21 proc. i zajęła 39. miejsce spośród badanych państw — jedno z najniższych w Europie (ILGA-Europe, Rainbow Map 2025). W kategorii rodziny, obejmującej uznanie związków i małżeństw, nasz wynik to 0 punktów — tyle samo co w kilku państwach spoza Unii, i najniższy możliwy do osiągnięcia (Kampania Przeciw Homofobii o Rainbow Map 2025). W tym samym czasie sądy — od Europejskiego Trybunału Praw Człowieka po rodzimą administrację — coraz częściej wytykają Polsce, że brak jakiegokolwiek uznania takich związków narusza prawa ich uczestników.

Czego chcą Polki i Polacy

Prawo rozjeżdża się tu z nastrojami społecznymi. W badaniu CBOS z sierpnia 2024 r. legalizację związków partnerskich osób tej samej płci poparło po raz pierwszy w historii tych pomiarów ponad 50 proc. ankietowanych, a małżeństwa jednopłciowe — 44 proc., o dziesięć punktów więcej niż w 2021 roku (CBOS, komunikat nr 88/2024). Adopcję dzieci przez pary jednopłciowe popiera na razie mniejszość, blisko jednej czwartej badanych — to obszar, w którym opinie zmieniają się najwolniej, choć również przesuwają się z roku na rok. Najmocniej za równością opowiadają się młodsze roczniki, dla których wspólne życie dwóch kobiet czy dwóch mężczyzn jest po prostu częścią codzienności.

Co proponuje Razem

Wprowadzimy pełną równość małżeńską bez względu na płeć — zapewnimy prawo do dziedziczenia i adopcji, obowiązek opieki i obowiązek alimentacyjny, a także współdzielenie opieki nad dziećmi po rozpadzie związku.— Deklaracja programowa Partii Razem (2025), rozdz. „Polska wolności, równości i solidarności”, partiarazem.pl

Za tym zdaniem stoją cztery konkretne rozstrzygnięcia, które razem tworzą jedną instytucję:

Dziedziczenie na równych zasadach — partner z mocy prawa staje się spadkobiercą ustawowym i korzysta z tych samych zwolnień podatkowych co każdy inny małżonek.
Prawo do adopcji — dziecko może mieć formalnie dwoje rodziców, a nie jednego opiekuna prawnego i drugiego bez żadnego statusu.
Obowiązek opieki i alimentacji — równość to również zobowiązania: wzajemne wsparcie w chorobie i obowiązek alimentacyjny na tych samych warunkach, co w każdym małżeństwie.
Współdzielenie opieki nad dziećmi po rozstaniu — gdy związek się rozpada, dobro dziecka chronią jasne reguły opieki, a nie prawna próżnia.

Program zapowiada przy tym coś więcej niż zbiór uprawnień. Filar praw człowieka ujmuje to wprost: „Miłość nie wyklucza, a wszystkie rodziny są równe. Każda para będzie miała prawo wziąć ślub i wychowywać dzieci”. Równość małżeńska jest częścią szerszego frontu na rzecz godności i równych praw, który łączy się z walką o cielesną autonomię i ochronę przed przemocą motywowaną nienawiścią — piszą o niej nasze siostrzane redakcje, między innymi w tekście o konwencji antyprzemocowej i ochronie przed przemocą. Ta sama zasada mówi, że o założeniu rodziny rozstrzyga łącząca ludzi miłość, niezależnie od ich płci.