O równości — małżeńskiej, wobec urzędu, wobec lekarza — realnie decyduje dziś nie chłodne nastawienie społeczeństwa, lecz sposób, w jaki polskie państwo od dekad prowadzi jedno wyznanie za rękę. Dopóki prawo czerpie uzasadnienia z doktryny religijnej, jeden kościół ma budżetowy przelew i miejsce w klasie, a jego „uczucia" chroni kodeks karny, dopóty równość pozostaje warunkowa: przysługuje tym, których dominujący światopogląd akceptuje. Rozdział państwa od kościoła jest więc fundamentem wszystkich spraw równościowych, a nie osobnym „tematem światopoglądowym" postawionym obok nich.
Wszyscy podatnicy, niezależnie od wyznania. Fundusz Kościelny, powołany w 1950 roku jako rzekoma rekompensata za znacjonalizowany majątek, w budżecie na 2025 rok pochłonął ponad 275 mln zł — kwotę rekordową w całej historii tej dotacji (PAP, projekt budżetu na 2025; Demagog, analiza kwoty Funduszu Kościelnego). Dlaczego ten relikt należy zlikwidować i zastąpić dobrowolnym podatkiem kościelnym na wzór Niemiec czy Włoch, rozkładamy w tekście o Funduszu Kościelnym. Do tego dochodzą przywileje podatkowe i majątkowe umocowane m.in. konkordatem — który wbrew obiegowej opinii nie blokuje większości zmian, o czym piszemy w tekście o konkordacie i przywilejach.
Bo katecheza jednego wyznania w planie lekcji dzieli klasę na „u siebie" i „z doskoku". Nawet opinia publiczna przestała to firmować: w badaniu CBOS „Religia w szkołach" z 2024 roku obecność religii w szkole publicznej popierało 51 proc. badanych, a sprzeciwiało się jej 43 proc. — najniższe poparcie od 1991 roku; za religią jako przedmiotem nieobowiązkowym opowiada się 72 proc., za obowiązkowym ledwie 24 proc. (CBOS, „Religia w szkołach", K.097/24). Jak wycofać katechezę z obowiązkowej siatki godzin, nie ruszając wiary w sferze prywatnej, rozkładamy w tekście o religii w szkole.
Tam, gdzie państwo staje po stronie jednego światopoglądu. Prawo do wystąpienia ze wspólnoty religijnej bywa utrudniane, choć wynika z wolności sumienia — piszemy o tym w tekście o wystąpieniu z kościoła. A ustawowo chronione „uczucia religijne" pozwalają ścigać artystki i publicystów za krytykę czy satyrę: mechanizm artykułu 196 kodeksu karnego rozkładamy w tekście o obrazie uczuć religijnych. Wspólny mianownik wszystkich tych spraw — prawo oparte na Konstytucji, a nie na katechizmie — pokazujemy w tekście o tym, dlaczego bez świeckiego państwa nie ma równości.
Wprowadzimy rozdział państwa od kościoła: zlikwidujemy Fundusz Kościelny, bonifikaty i inne przywileje kościołów i związków wyznaniowych, w tym te podatkowe. Kościoły i związki wyznaniowe będą finansowane z dobrowolnego podatku kościelnego pobieranego od swoich wiernych. Wycofamy lekcje religii ze szkół oraz symbole religijne z instytucji publicznych.— Deklaracja programowa Partii Razem (2025), rozdz. „Polska wolności, równości i solidarności”, pkt 1, partiarazem.pl
Konkordat z 1993 roku, ratyfikowany w 1998, umocowuje uprzywilejowaną pozycję jednego kościoła jako umowa międzynarodowa. Ale większość przywilejów — Fundusz Kościelny, zwolnienia, obecność w instytucjach — da się ruszyć zwykłą ustawą i decyzją budżetową. Razem pokazuje, że świeckości nie trzeba odkładać do renegocjacji ze Stolicą Apostolską.
Artykuł 196 kodeksu karnego przewiduje do dwóch lat więzienia za obrazę uczuć religijnych. W praktyce służył do ścigania artystek, aktywistów i satyryków, a jego granice wyznaczał subiektywny „obrażony”. Razem opowiada się po stronie wolności wypowiedzi i staje w obronie osób ściganych z tego przepisu.
Wolność sumienia obejmuje prawo do wystąpienia ze związku wyznaniowego — apostazji. W praktyce procedura bywała utrudniana, a spór o usunięcie danych z ksiąg parafialnych ciągnął się latami. Razem traktuje realne prawo do apostazji jako część świeckiego państwa: przynależność wyznaniowa ma być wyborem, a nie zapisem, z którego trudno się wypisać.
Katecheza jednego kościoła stoi w planie lekcji szkoły publicznej, opłacana z budżetu, obok dzieci niewierzących i innych wyznań. Poparcie dla tego rozwiązania jest najniższe od 1991 roku. Razem chce wycofać lekcje religii ze szkół i przenieść je poza obowiązkową siatkę godzin — bez ruszania samej wiary w sferze prywatnej.
Fundusz Kościelny powstał w 1950 roku jako tymczasowa rekompensata za znacjonalizowane dobra kościelne. Siedemdziesiąt lat później wciąż istnieje, opłaca składki duchownych i pochłania z budżetu rekordowe kwoty. Razem chce go zlikwidować i zastąpić dobrowolnym podatkiem kościelnym, jaki działa w Niemczech i we Włoszech.
Równe prawa zaczynają się tam, gdzie kończy się przywilej jednego wyznania. Razem chce rozdziału państwa od kościoła: likwidacji Funduszu Kościelnego i przywilejów podatkowych, dobrowolnego podatku kościelnego, wycofania religii ze szkół i prawa opartego na Konstytucji, a nie na doktrynie religijnej. Pokazujemy, jak splot ołtarza z urzędem blokuje równość — z liczbami i źródłami.
