Rownosc-Malzenska | Razem dla równości

Fałszywi sojusznicy: kilkanaście lat obietnic równości, które KO składała i wycofywała

Sat, 30 May 2026 09:00:00 +0200

Historia obietnicy równości składanej przez Platformę Obywatelską i Donalda Tuska powtarza się według stałego schematu: pojawia się jako deklaracja przed wyborami, by ucichnąć zaraz po nich. Powtarza się od kilkunastu lat, w kolejnych kampaniach i kolejnych układach koalicyjnych. Poniższy tekst to uporządkowana ocena tego dorobku — oparta wyłącznie na głosowaniach Sejmu i publicznych wypowiedziach polityków Koalicji Obywatelskiej, z datami i źródłami. Nie chodzi o to, komu bliżej ideowo do środowisk LGBT+, lecz o to, co realnie działo się, gdy przychodziło zamienić deklarację w ustawę.

2011–2013: obietnica, a potem własny projekt do kosza

W czerwcu 2011 roku, u progu drugiej kadencji swojego rządu, Donald Tusk publicznie zapowiadał, że temat związków partnerskich można podjąć na początku nowej kadencji Sejmu — jako jeden z pierwszych projektów. Weryfikacją tej zapowiedzi zajmował się później serwis Demagog (Demagog — analiza wypowiedzi Tuska z 2011 r.).

Sprawdzian przyszedł szybciej, niż zapowiadał kalendarz wyborczy. 25 stycznia 2013 roku Sejm głosował nad trzema projektami ustaw o związkach partnerskich — dwoma autorstwa SLD i Ruchu Palikota oraz trzecim, złożonym przez samą Platformę Obywatelską (sprawozdawcą był poseł Artur Dunin). Odrzucono w pierwszym czytaniu wszystkie trzy. Za odrzuceniem projektu własnego klubu PO padło 228 głosów, przeciw było 211, dziesięć osób się wstrzymało — a do pogrzebania tej ustawy przyłożyło rękę 46 posłów Platformy, którzy zagłosowali przeciw dorobkowi własnego klubu (TVN24 — jak głosowali posłowie PO; OKO.press — analiza głosowania). Rządziła wówczas koalicja PO–PSL z Tuskiem jako premierem i z sejmową większością. Do odrzucenia projektu nie potrzeba było głosów opozycji — wystarczył brak woli, by klub przeprowadził go przez własne szeregi (Polityka — projekty do kosza).

2023: sztandarowa zapowiedź kampanii, której zabrakło w exposé

Przed wyborami w październiku 2023 roku Koalicja Obywatelska ponownie ustawiła związki partnerskie wśród swoich sztandarowych zapowiedzi. Po wyborach zaczęło się odejmowanie. Podpisana 10 listopada 2023 roku umowa koalicyjna KO, Trzeciej Drogi i Lewicy liczyła 24 punkty — i nie znalazł się wśród nich zapis o związkach partnerskich. Została ogólna deklaracja o ochronie przed dyskryminacją, bez konkretnej instytucji prawnej i bez terminu (Krytyka Polityczna — co zapisano, a co pominięto; queer.pl — tematy LGBT w umowie koalicyjnej).

Kilka tygodni później, w grudniu 2023 roku, Donald Tusk wygłosił exposé nowego rządu. Związków partnerskich w nim nie było — wytknęła to od razu Kampania Przeciw Homofobii (KPH — w exposé zabrakło związków partnerskich). Obietnica, która przed wyborami była priorytetem, po wyborach nie zmieściła się w programowym wystąpieniu premiera.

2024–2026: ustawa, która chudła z każdym rokiem

Projekt w końcu ruszył — i od pierwszej wersji zaczął tracić na wadze. Jesienią 2024 roku ministra ds. równości Katarzyna Kotula przedstawiła projekt o związkach partnerskich. Zanim jeszcze trafił do Sejmu, wypadło z niego prawo do przysposobienia dziecka partnera; w zamian pojawiła się słabsza „mała piecza”, czyli status faktycznego opiekuna (Polityka — Kotula chwilowo górą). PSL, koalicjant z Trzeciej Drogi, i tak zablokował rozwiązanie, zapowiadając własny projekt o „statusie osoby najbliższej” (Polsat News — PSL zapowiada własny projekt).

W kolejnych miesiącach kierunek się nie zmienił: z każdym ustępstwem instytucja stawała się mniejsza. Rejestrowany związek zawierany w urzędzie stanu cywilnego ustąpił miejsca umowie spisywanej u notariusza, a sama nazwa „związek partnerski” zniknęła na rzecz „statusu osoby najbliższej w związku i umowie o wspólnym pożyciu” (OKO.press — już nie związki, a status osoby najbliższej; Prawo.pl — projekt o statusie osoby najbliższej).

Kalendarz mówi sam za siebie. Pierwszą zapowiedź „zaraz po wyborach” słychać było w 2011 roku, własny projekt Platformy przepadł w 2013, a przez kolejne lata rządów obietnica z kampanii kurczyła się do umowy notarialnej węższej niż pierwotny pomysł. Konsekwentny był w tym jeden schemat: równość wracała jako hasło w kampaniach wyborczych, a znikała z ustaw przy koalicyjnym stole negocjacji. To dane poglądowe — chronologia oparta na cytowanych niżej doniesieniach, nie na jednym urzędowym zestawieniu.

Powyższe to ocena publicystyczna dorobku Koalicji Obywatelskiej, oparta na jej własnych głosowaniach i wypowiedziach. Poniżej — co w sprawie równości mówi program Partii Razem.

Co proponuje Razem

Wprowadzimy pełną równość małżeńską bez względu na płeć — zapewnimy prawo do dziedziczenia i adopcji, obowiązek opieki i obowiązek alimentacyjny, a także współdzielenie opieki nad dziećmi po rozpadzie związku.— Deklaracja programowa Partii Razem (2025), rozdz. „Polska wolności, równości i solidarności” (pkt 2), partiarazem.pl

Dla Razem to zobowiązanie zapisane w programie przyjętym przez Kongres partii, a nie zmienna, którą wykreśla się przy zawiązywaniu koalicji. Stanowisko partii jest jednoznaczne w kilku punktach:

Cel to pełna równość małżeńska, a nie osobna, słabsza instytucja tworzona po to, by kogoś nie urazić. Te same prawa mają znaczyć to samo dla każdej pary.
Prawa idą w komplecie ze zobowiązaniami — dziedziczenie i adopcja, ale też obowiązek wzajemnej opieki i alimentacji na tych samych zasadach, co w każdym małżeństwie.
Dobro dziecka reguluje prawo, nie próżnia — po rozpadzie związku obowiązują jasne reguły współdzielenia opieki.
Równość jest częścią programu, nie kartą przetargową — nie znika z dokumentu, gdy trzeba dobić targu o wejście do rządu.

Na czym w praktyce polega pełna równość małżeńska i co realnie zmienia w życiu pary — opisujemy osobno. Ta sama zasada godności i równych praw łączy się z walką o bezpieczeństwo i ochronę przed przemocą; piszą o tym nasze siostrzane redakcje, między innymi w tekście o konwencji antyprzemocowej i ochronie przed przemocą.

Źródła i dalsza lektura

Równość małżeńska w praktyce: co realnie zmienia się w życiu pary

Wed, 20 May 2026 09:00:00 +0200

Wyobraźmy sobie dwie osoby, które od dwunastu lat prowadzą wspólny dom, spłacają razem kredyt i opiekują się nawzajem w chorobie. W świetle polskiego prawa pozostają dla siebie obcymi ludźmi. Nie odziedziczą po sobie majątku bez testamentu, a z testamentem zapłacą najwyższą stawkę podatku. Nie rozliczą wspólnie podatku. Przy szpitalnym łóżku muszą tłumaczyć personelowi, kim właściwie są dla pacjenta. Razem chce zamknąć tę lukę u samego źródła — wprowadzić pełną równość małżeńską bez względu na płeć, razem z całym pakietem praw i obowiązków, jakie z małżeństwem się wiążą.

Czego dziś nie mają pary jednopłciowe

Polska należy do wąskiej grupy państw Unii, w których związek dwóch osób tej samej płci nie ma żadnego statusu prawnego — nie istnieje ani małżeństwo, ani instytucja partnerstwa. To nie jest kwestia „papierka”: brak uznania oznacza konkretne, wymierne pozbawienie praw, które parom różnopłciowym przysługują z automatu.

Dziedziczenie. Bez ślubu partner nie należy do kręgu spadkobierców ustawowych — jeśli nie ma testamentu, nie dziedziczy nic, a majątek przechodzi na dalszą rodzinę zmarłego. Nawet z testamentem partner traktowany jest jak osoba obca, czyli III grupa podatkowa z najwyższą stawką, podczas gdy małżonek korzysta z pełnego zwolnienia (ustawa o podatku od spadków i darowizn, ISAP).
Wspólne rozliczenie podatku. Preferencyjne rozliczenie PIT przysługuje wyłącznie małżonkom — para bez ślubu nie ma do niego dostępu, choćby dzieliła budżet od lat (ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych, ISAP).
Informacja medyczna i decyzje. Bez formalnego związku partner nie jest z urzędu traktowany jako najbliższa rodzina. Dostęp do informacji o stanie zdrowia czy udział w decyzjach zależy od wcześniejszego pisemnego upoważnienia, a w praktyce bywa kwestionowany akurat wtedy, gdy liczy się najbardziej.
Opieka nad dzieckiem. Dziecko wychowywane przez parę jednopłciową ma w świetle prawa tylko jednego rodzica. Drugi opiekun — ten, który codziennie odbiera je ze szkoły — nie ma prawa do adopcji ani formalnej więzi, a po rozstaniu pary nie obejmują go żadne reguły współdzielenia opieki czy alimentacji.

Mit kontra fakt

Wokół równości małżeńskiej narosło kilka przekonań, które przy zderzeniu z przepisami się nie bronią.

Mit	Fakt
„To wszystko można załatwić pełnomocnictwami i testamentem.”	Pełnomocnictwo wygasa z chwilą śmierci, testament nie daje zwolnienia z podatku, a żaden akt notarialny nie zastąpi wspólnego rozliczenia ani statusu najbliższej rodziny. To rozwiązania zastępcze, które nie dają tego, co status równego małżeństwa.
„Chodzi o same przywileje dla wybranej grupy.”	Równość małżeńska to także obowiązki: wzajemna opieka, obowiązek alimentacyjny i współdzielenie opieki nad dziećmi po rozstaniu. Prawa i zobowiązania idą w parze.
„Wystarczą związki partnerskie w okrojonej formie.”	Razem proponuje pełną równość małżeńską — jedną instytucję, w której te same prawa znaczą to samo dla każdej pary, zamiast osobnej, słabszej formy.
„Prawie nikt tego w Polsce nie chce.”	Legalizację związków jednopłciowych popiera już większość badanych, a małżeństwa — 44 procent, i odsetek ten rośnie z każdym pomiarem.

Polska na tle Europy

Skala zapóźnienia jest mierzalna. W corocznym rankingu równości ILGA-Europe, Rainbow Map 2025, Polska uzyskała 21 proc. i zajęła 39. miejsce spośród badanych państw — jedno z najniższych w Europie (ILGA-Europe, Rainbow Map 2025). W kategorii rodziny, obejmującej uznanie związków i małżeństw, nasz wynik to 0 punktów — tyle samo co w kilku państwach spoza Unii, i najniższy możliwy do osiągnięcia (Kampania Przeciw Homofobii o Rainbow Map 2025). W tym samym czasie sądy — od Europejskiego Trybunału Praw Człowieka po rodzimą administrację — coraz częściej wytykają Polsce, że brak jakiegokolwiek uznania takich związków narusza prawa ich uczestników.

Czego chcą Polki i Polacy

Prawo rozjeżdża się tu z nastrojami społecznymi. W badaniu CBOS z sierpnia 2024 r. legalizację związków partnerskich osób tej samej płci poparło po raz pierwszy w historii tych pomiarów ponad 50 proc. ankietowanych, a małżeństwa jednopłciowe — 44 proc., o dziesięć punktów więcej niż w 2021 roku (CBOS, komunikat nr 88/2024). Adopcję dzieci przez pary jednopłciowe popiera na razie mniejszość, blisko jednej czwartej badanych — to obszar, w którym opinie zmieniają się najwolniej, choć również przesuwają się z roku na rok. Najmocniej za równością opowiadają się młodsze roczniki, dla których wspólne życie dwóch kobiet czy dwóch mężczyzn jest po prostu częścią codzienności.

Co proponuje Razem

Wprowadzimy pełną równość małżeńską bez względu na płeć — zapewnimy prawo do dziedziczenia i adopcji, obowiązek opieki i obowiązek alimentacyjny, a także współdzielenie opieki nad dziećmi po rozpadzie związku.— Deklaracja programowa Partii Razem (2025), rozdz. „Polska wolności, równości i solidarności”, partiarazem.pl

Za tym zdaniem stoją cztery konkretne rozstrzygnięcia, które razem tworzą jedną instytucję:

Dziedziczenie na równych zasadach — partner z mocy prawa staje się spadkobiercą ustawowym i korzysta z tych samych zwolnień podatkowych co każdy inny małżonek.
Prawo do adopcji — dziecko może mieć formalnie dwoje rodziców, a nie jednego opiekuna prawnego i drugiego bez żadnego statusu.
Obowiązek opieki i alimentacji — równość to również zobowiązania: wzajemne wsparcie w chorobie i obowiązek alimentacyjny na tych samych warunkach, co w każdym małżeństwie.
Współdzielenie opieki nad dziećmi po rozstaniu — gdy związek się rozpada, dobro dziecka chronią jasne reguły opieki, a nie prawna próżnia.

Program zapowiada przy tym coś więcej niż zbiór uprawnień. Filar praw człowieka ujmuje to wprost: „Miłość nie wyklucza, a wszystkie rodziny są równe. Każda para będzie miała prawo wziąć ślub i wychowywać dzieci”. Równość małżeńska jest częścią szerszego frontu na rzecz godności i równych praw, który łączy się z walką o cielesną autonomię i ochronę przed przemocą motywowaną nienawiścią — piszą o niej nasze siostrzane redakcje, między innymi w tekście o konwencji antyprzemocowej i ochronie przed przemocą. Ta sama zasada mówi, że o założeniu rodziny rozstrzyga łącząca ludzi miłość, niezależnie od ich płci.