Przemoc-I-Dyskryminacja | Razem dla równości

Odmowa przy ladzie i w gabinecie: dyskryminacja w usługach i zdrowiu

Tue, 30 Jun 2026 09:00:00 +0200

Dyskryminacja osób LGBT+ nie ogranicza się do wielkich spraw sądowych — najczęściej ma postać drobnych, codziennych odmów: druku, obsługi w lokalu, rzetelnej rozmowy w gabinecie lekarskim. Program Partii Razem zapowiada zwalczanie dyskryminacji nie tylko w pracy, ale też w dostępie do usług, ochrony zdrowia, edukacji i zabezpieczenia społecznego (Partia Razem — program, pkt 4). To reakcja na realny problem, który polskie prawo — z powodu luki opisanej w tekście o ustawie o równym traktowaniu — ściga dziś słabo.

Jak wygląda dyskryminacja w usługach?

Najczęściej przybiera postać odmowy uzasadnianej „przekonaniami". Najgłośniejszym przykładem stała się sprawa łódzkiego drukarza, który odmówił wykonania materiałów dla organizacji LGBT+, powołując się na własne przekonania. Sprawa przeszła przez kolejne instancje i stała się punktem sporu o to, czy usługodawca może wybierać klientów ze względu na to, kim są. Podobny mechanizm działa przy wynajmie mieszkań, obsłudze w lokalach czy dostępie do wydarzeń — z tą różnicą, że większość takich sytuacji nigdy nie trafia do sądu, bo poszkodowani wiedzą, że prawo poza sferą zatrudnienia daje im słabą ochronę.

Skutkiem jest efekt mrożący: osoby LGBT+ uczą się przewidywać, gdzie mogą spotkać się z odmową, i unikają miejsc oraz sytuacji, w których ich godność bywa kwestionowana. Wolność gospodarcza usługodawcy nie może oznaczać prawa do odmowy obsługi człowieka ze względu na jego orientację — tak jak nie oznacza prawa do odmowy ze względu na płeć czy pochodzenie.

Co dzieje się w ochronie zdrowia?

Bariera bywa podwójna: formalna i ludzka. Osoby LGBT+ napotykają w systemie ochrony zdrowia lekceważenie, brak wiedzy personelu i sytuacje, w których partner nie jest traktowany jak najbliższa osoba pacjenta. Szczególnie dotyka to osób transpłciowych, dla których dostęp do świadczeń bywa drogą przez upokorzenia i kolejki — piszemy o tym w tekście o kosztach tranzycji. Dochodzi do tego klauzula sumienia, którą personel medyczny zasłania się, odmawiając świadczeń, oraz zwykła nierówność w traktowaniu, trudna do udowodnienia, a realnie obniżająca jakość opieki.

Równy dostęp do ochrony zdrowia bez dyskryminacji łączy ten temat z siostrzanym serwisem o zdrowiu, który rozkłada prawa pacjenta i rolę rzecznika w tekście o prawach pacjenta. Razem traktuje dostęp do lekarza jako prawo, które nie może zależeć od tego, kim jest pacjent.

Co proponuje Razem

Będziemy zwalczać dyskryminację w miejscu pracy oraz w dostępie do usług, ochrony zdrowia, edukacji i zabezpieczenia społecznego.— Deklaracja programowa Partii Razem (2025), rozdz. „Polska wolności, równości i solidarności”, pkt 4, partiarazem.pl

Zakaz odmowy usług ze względu na orientację i tożsamość — usługodawca nie może wybierać klientów według tego, kim są.
Równe traktowanie w ochronie zdrowia — koniec lekceważenia pacjentów LGBT+ i uznanie partnera za osobę najbliższą.
Realne środki dochodzenia praw — skuteczna ścieżka prawna także poza sferą zatrudnienia.

Źródła i dalsza lektura

Mowa nienawiści w sieci: gdy kodeks karny nie widzi ofiary

Sun, 28 Jun 2026 09:00:00 +0200

Nienawistne treści wobec osób LGBT+ krążą w polskiej sieci swobodnie, bo prawo, które miałoby je ścigać, po prostu ich nie obejmuje. Kodeks karny penalizuje publiczne nawoływanie do nienawiści na tle różnic narodowościowych, etnicznych, rasowych i wyznaniowych (kodeks karny, art. 256 i 257, ISAP), ale w katalogu chronionych cech nie ma orientacji seksualnej ani tożsamości płciowej. Ta sama groźba czy nawoływanie do przemocy jest więc karalna, gdy dotyczy narodowości, a pozostaje poza zasięgiem prawa, gdy jej celem jest osoba LGBT+. Razem chce tę lukę zlikwidować.

Na czym polega luka w prawie?

Na zamkniętym katalogu cech. Artykuły 256 i 257 kodeksu karnego wymieniają konkretne przesłanki, które podlegają ochronie przed mową nienawiści — i orientacji seksualnej ani tożsamości płciowej wśród nich nie ma. W praktyce oznacza to, że prokuratura często umarza postępowania dotyczące nienawistnych treści wymierzonych w osoby LGBT+, bo brakuje podstawy prawnej. Homofobiczna groźba w internecie bywa więc traktowana jako zdarzenie, którego kodeks karny „nie widzi", mimo że jej skutki — strach, wycofanie się z życia publicznego, eskalacja do przemocy fizycznej — są jak najbardziej realne. Ten sam mechanizm dotyczy przemocy z nienawiści w ogóle, o czym piszemy w tekście o przestępstwach z nienawiści.

Rzecznik Praw Obywatelskich od lat rekomenduje rozszerzenie katalogu przesłanek o orientację seksualną, tożsamość płciową, wiek i niepełnosprawność, wskazując, że obecny stan prawny pozostawia część grup bez ochrony (Rzecznik Praw Obywatelskich — BIP, wystąpienia ws. mowy nienawiści).

Dlaczego akurat sieć jest problemem?

Bo skala i anonimowość zmieniają wszystko. Nienawistny komentarz w internecie dociera do tysięcy odbiorców, utrwala się i wraca, a jego autor często pozostaje anonimowy. Algorytmy platform, dobierające treści pod zaangażowanie, potrafią dodatkowo wzmacniać przekaz budzący silne emocje — mechanizm ten rozkładamy w tekście o jawności algorytmów. W efekcie mowa nienawiści w sieci nie jest marginesem, lecz środowiskiem, które normalizuje wrogość wobec całych grup.

Razem zwracało uwagę na ten problem już wcześniej. W stanowisku Rady Krajowej z 2019 roku partia opowiedziała się za przeciwdziałaniem przemocy w debacie publicznej, wskazując, że przyzwolenie na nienawistny język przekłada się na realne akty agresji (Partia Razem — stanowisko Rady Krajowej ws. przeciwdziałania przemocy w debacie publicznej, 2019). Uzupełnienie kodeksu karnego o przesłanki orientacji i tożsamości płciowej jest praktycznym wnioskiem z tej diagnozy.

Co proponuje Razem

Uwzględnimy przesłankę orientacji seksualnej i tożsamości płciowej w przepisach dotyczących ochrony przed przestępstwami z nienawiści.— Deklaracja programowa Partii Razem (2025), rozdz. „Polska wolności, równości i solidarności”, pkt 4, partiarazem.pl

Rozszerzenie katalogu przesłanek — orientacja seksualna i tożsamość płciowa objęte przepisami o mowie nienawiści i przestępstwach z nienawiści.
Skuteczne ściganie mowy nienawiści w sieci — realne narzędzia wobec nienawistnych treści, zamiast umarzania spraw z braku podstawy prawnej.
Odpowiedzialność platform za wzmacnianie nienawiści — powiązanie z obowiązkiem jawności algorytmów promujących treści.

Źródła i dalsza lektura

Dziurawa tarcza: dlaczego prawo chroni osoby LGBT+ słabiej niż innych

Fri, 26 Jun 2026 09:00:00 +0200

Polskie prawo antydyskryminacyjne wygląda na pierwszy rzut oka jak jedna spójna tarcza, ale przy bliższym spojrzeniu okazuje się dziurawe w miejscach, które akurat najbardziej dotyczą osób LGBT+. Ustawa o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania z 2010 roku chroni przed dyskryminacją w różnym zakresie w zależności od tego, jakiej cechy dotyczy (ustawa o równym traktowaniu, ISAP). W efekcie ta sama osoba jest chroniona mocniej, gdy chodzi o jej pochodzenie, a słabiej, gdy chodzi o orientację. Razem chce ten podział znieść.

Na czym polega luka?

Na różnym poziomie ochrony dla różnych cech. Ustawa najszerzej chroni przed dyskryminacją ze względu na rasę, pochodzenie etniczne i narodowość — obejmuje wtedy nie tylko zatrudnienie, ale też dostęp do usług, opieki zdrowotnej, oświaty i zabezpieczenia społecznego. Gdy jednak przesłanką jest orientacja seksualna, ochrona zawęża się w praktyce do sfery zatrudnienia. Poza pracą — przy odmowie usługi, w szkole, w przychodni — osoba dyskryminowana ze względu na orientację ma znacznie słabsze podstawy prawne, by dochodzić swoich praw. Tożsamość płciowa nie jest zaś w ustawie wymieniona wprost jako osobna przesłanka.

Ten stan od lat wytyka Rzecznik Praw Obywatelskich, wskazując w swoich raportach, że polskie prawo tworzy „hierarchię" cech chronionych i pozostawia część grup bez realnej osłony. O roli Rzecznika jako organu do spraw równego traktowania piszemy w tekście o RPO jako strażniku równego traktowania.

Dlaczego to ma znaczenie w praktyce?

Bo dyskryminacja nie kończy się przy drzwiach zakładu pracy. Odmowa wynajmu mieszkania, wyproszenie z lokalu, gorsze traktowanie w urzędzie czy przychodni — to sytuacje spoza sfery zatrudnienia, w których luka w ustawie zostawia człowieka bez skutecznego środka prawnego. Prawo, które chroni tylko w pracy, w domyśle mówi, że poza nią gorsze traktowanie ze względu na orientację jest do zaakceptowania.

Razem chce, by ochrona przed dyskryminacją była pełna i równa dla wszystkich cech — zgodnie z zapowiedzią z programu, by zwalczać dyskryminację nie tylko w miejscu pracy, ale też w dostępie do usług, ochrony zdrowia, edukacji i zabezpieczenia społecznego. Konkretne pola tej dyskryminacji rozkładamy w tekstach o dyskryminacji w usługach i zdrowiu oraz o przestępstwach z nienawiści.

Co proponuje Razem

Będziemy zwalczać dyskryminację w miejscu pracy oraz w dostępie do usług, ochrony zdrowia, edukacji i zabezpieczenia społecznego.— Deklaracja programowa Partii Razem (2025), rozdz. „Polska wolności, równości i solidarności”, pkt 4, partiarazem.pl

Wyrównanie zakresu ochrony — koniec hierarchii cech chronionych; orientacja seksualna i tożsamość płciowa osłonięte tak samo jak pochodzenie czy rasa.
Ochrona poza zatrudnieniem — realne środki prawne przy odmowie usług, w edukacji, zdrowiu i zabezpieczeniu społecznym.
Tożsamość płciowa jako wyraźna przesłanka — jednoznaczne ujęcie w prawie antydyskryminacyjnym.