Prywatność to nie towar: prawo do kontroli nad własnym wizerunkiem i danymi

Thu, 02 Jul 2026 09:00:00 +0200

Zdjęcie z wakacji, trasa porannego spaceru, lista leków kupionych w aptece i pytania wpisywane w wyszukiwarkę o trzeciej nad ranem składają się na profil, którego żaden z nas świadomie nie stworzył, a który mimo to gdzieś istnieje i jest przedmiotem obrotu. Konstytucja obiecuje, że nikt nie może być zobowiązany do ujawniania informacji o sobie inaczej niż na podstawie ustawy, a władze publiczne nie mogą gromadzić danych o obywatelach ponad niezbędną potrzebę (Konstytucja RP, art. 47 i 51, ISAP). Razem chce, żeby ta obietnica obowiązywała nie tylko wobec urzędu, ale i wobec platformy, która na naszych danych zarabia.

Kto naprawdę dysponuje dziś naszymi danymi?

Formalnie dysponuje nimi każdy z nas. Ogólne rozporządzenie o ochronie danych, znane jako RODO, daje prawo dostępu do swoich danych, ich sprostowania, usunięcia i sprzeciwu wobec profilowania, a za jego łamanie grożą kary do 20 mln euro lub 4 proc. światowego obrotu firmy (rozporządzenie (UE) 2016/679, EUR-Lex). Prawo istnieje na papierze, ale ciężar jego egzekwowania spoczywa na jednostce: to obywatel ma wyśledzić, kto przetwarza jego dane, złożyć wniosek i czekać. Po drugiej stronie stoją firmy, dla których zbieranie danych jest modelem biznesowym, a zgoda — jednym kliknięciem w baner, którego nikt nie czyta.

Między obietnicą a praktyką rośnie więc realna nierówność. Regulaminy piszą prawnicy korporacji, domyślne ustawienia są tak skonstruowane, by maksymalizować zbieranie danych, a „zgoda" bywa warunkiem korzystania z usługi, bez której trudno dziś funkcjonować. W efekcie autonomia informacyjna, którą Konstytucja traktuje jak prawo podstawowe, w codziennym doświadczeniu przypomina raczej formalność do odklikania.

Dlaczego samo RODO nie wystarcza?

Bo rozstrzyga o procedurze, a nie o sile stron. RODO reguluje, jak dane mają być przetwarzane, ale nie zmienia tego, że jedna strona dysponuje infrastrukturą, prawnikami i domyślnymi ustawieniami, a druga — pojedynczym kontem i ograniczonym czasem. Polski organ nadzorczy, Urząd Ochrony Danych Osobowych, prowadzi postępowania i co roku raportuje o liczbie skarg oraz naruszeń w swoich sprawozdaniach z działalności (Urząd Ochrony Danych Osobowych — sprawozdania z działalności Prezesa UODO). Dopóki egzekwowanie prawa zależy głównie od determinacji pojedynczego użytkownika, dopóty prawo do prywatności pozostaje przywilejem tych, którzy mają czas i wiedzę, by z niego skorzystać.

Razem odwraca tu domyślny ciężar. Zamiast zakładać, że obywatel będzie ścigał każde nadużycie, Razem proponuje, by prawo ustawić tak, że to platforma musi wykazać legalność przetwarzania, a domyślnym stanem jest ochrona, nie eksploatacja. Prywatność przestaje być czymś, o co trzeba walczyć w regulaminie — staje się stanem wyjściowym, od którego odstępstwo wymaga wyraźnej zgody.

Co to znaczy w praktyce?

Chodzi o konkretne uprawnienia, które da się zapisać w ustawie i wyegzekwować. Prawo do kontroli własnego wizerunku oznacza, że nasze zdjęcie czy nagranie nie może być dowolnie wykorzystane — w tym do trenowania systemów, które rozwijamy w osobnym tekście o zakazie uczenia AI na wizerunkach bez zgody. Kontrola nad danymi to również prawo, by wiedzieć, na jakiej zasadzie platforma decyduje, co nam pokazuje — czym zajmujemy się w tekście o jawności algorytmów. Ochrona prywatności ma też twardy, codzienny wymiar: koniec z nachalnym telemarketingiem i automatycznymi połączeniami, o czym piszemy przy okazji zwalczania robo-calli.

Za tym stoi ta sama logika, która łączy prawa cyfrowe z resztą programu równościowego. Dane o orientacji, stanie zdrowia czy tożsamości płciowej są szczególnie wrażliwe, a ich wyciek potrafi realnie zagrozić bezpieczeństwu osób i tak narażonych na dyskryminację. Prawo do prywatności jest więc nie tylko kwestią wygody, ale i osłoną dla tych, których ujawnienie danych kosztuje najwięcej.

Co proponuje Razem

Prywatność to nie towar na sprzedaż: zapewnimy Polakom prawo do kontroli nad swoim wizerunkiem i swoimi danymi. Wprowadzimy zakaz trenowania modeli AI na wizerunkach i danych osób bez ich wyraźnej zgody.— Deklaracja programowa Partii Razem (2025), rozdz. „Polska wolności, równości i solidarności”, pkt 11, partiarazem.pl

Prawo do kontroli własnego wizerunku i danych — jasne uprawnienie, że o wykorzystaniu naszego zdjęcia, nagrania i cyfrowego śladu decydujemy my, a nie regulamin platformy.
Wyraźna zgoda jako warunek, nie formalność — przetwarzanie danych wymaga świadomej zgody, a domyślnym ustawieniem jest ochrona, nie zbieranie.
Przeniesienie ciężaru na przetwarzającego — to platforma ma wykazać legalność wykorzystania danych, zamiast zrzucać egzekwowanie prawa na pojedynczego użytkownika.
Szczególna ochrona danych wrażliwych — informacje o zdrowiu, orientacji i tożsamości płciowej objęte najmocniejszą osłoną, bo ich ujawnienie najbardziej krzywdzi.

Źródła i dalsza lektura

Wystąpienie z kościoła: prawo, które w praktyce bywa utrudniane

Sat, 20 Jun 2026 09:00:00 +0200

Wolność sumienia i wyznania obejmuje nie tylko prawo do wierzenia, ale i prawo do tego, by przestać należeć do wspólnoty religijnej. Konstytucja gwarantuje każdemu wolność sumienia i wyznania, w tym swobodę przyjmowania i porzucania przekonań (Konstytucja RP, art. 53, ISAP). W praktyce jednak wystąpienie z kościoła — apostazja — bywało obwarowane procedurą, którą tworzył i zmieniał sam kościół, a spór o to, czy dane byłego wiernego można usunąć z ksiąg parafialnych, ciągnął się przez sądy latami. Razem chce, by prawo do wypisania się z wyznania było realne, a nie tylko formalnie deklarowane.

Na czym polega problem?

Na tym, że o wyjściu decyduje ta strona, z której chce się wyjść. Prawo do wystąpienia ze związku wyznaniowego wynika z ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania (ustawa o gwarancjach wolności sumienia i wyznania, ISAP), ale sama procedura apostazji jest regulowana wewnętrznym prawem kościoła. W różnych okresach wymagała ona osobistej wizyty w parafii chrztu, obecności świadków czy rozmów zniechęcających, a jej zasady były kilkakrotnie zmieniane. Dla osoby, która po prostu nie czuje się już członkiem wspólnoty, oznaczało to konieczność przejścia przez sformalizowany rytuał, zamiast złożenia zwykłego oświadczenia woli.

Osobnym punktem spornym stały się dane. Byli wierni, powołując się na prawo do ochrony danych osobowych, domagali się usunięcia informacji o sobie z ksiąg parafialnych. Kościół stał na stanowisku, że jego rejestry podlegają prawu kanonicznemu, a nie ogólnym przepisom, i zamiast usuwać wpisy, dopisywał adnotację o wystąpieniu. Spory w tej sprawie wielokrotnie trafiały do organu ochrony danych i sądów administracyjnych, pokazując, jak niejasna pozostaje granica między prawem państwowym a wewnętrznym prawem kościoła.

Dlaczego to sprawa świeckiego państwa?

Bo przynależność wyznaniowa ma znaczenie także poza kościołem. Liczba „ochrzczonych" bywa przywoływana jako miara siły kościoła w debacie o jego miejscu w państwie, a statystyki wiernych legitymizują przywileje, o których piszemy w tekstach o Funduszu Kościelnym i o konkordacie. Jeśli wypisanie się z wyznania jest utrudnione, a dane pozostają w rejestrach mimo woli zainteresowanego, statystyka religijności przestaje odzwierciedlać rzeczywisty wybór ludzi.

Razem zwracało na to uwagę już w 2016 roku, wskazując, że realne prawo do apostazji jest elementem wolności sumienia, a państwo świeckie powinno gwarantować, że przynależność do kościoła pozostaje dobrowolna na każdym etapie (Partia Razem — stanowisko o występowaniu ze związku wyznaniowego, 2016). Chodzi o prostą zasadę: skoro można do wspólnoty przystąpić, można też z niej wyjść, bez rytuału i bez śladu, którego nie da się usunąć.

Co proponuje Razem

Realne, proste prawo do apostazji — wystąpienie z kościoła jako zwykłe oświadczenie woli, bez utrudnień i zniechęcających procedur.
Prawo do kontroli własnych danych wyznaniowych — jasne zasady usuwania lub aktualizacji danych osób, które wystąpiły ze związku wyznaniowego.
Dobrowolność przynależności na każdym etapie — państwo świeckie gwarantuje, że bycie członkiem wspólnoty religijnej jest wyborem, a nie zapisem trwającym wbrew woli.

Ochrona-Danych | Razem dla równości

Prywatność to nie towar: prawo do kontroli nad własnym wizerunkiem i danymi

Kto naprawdę dysponuje dziś naszymi danymi?

Dlaczego samo RODO nie wystarcza?

Co to znaczy w praktyce?

Co proponuje Razem

Źródła i dalsza lektura

Wystąpienie z kościoła: prawo, które w praktyce bywa utrudniane

Na czym polega problem?

Dlaczego to sprawa świeckiego państwa?

Co proponuje Razem

Źródła i dalsza lektura