Malzenstwa-Jednoplciowe | Razem dla równości

Ślub wzięty za granicą, w Polsce nieważny: luka prawna wokół transkrypcji

Thu, 21 May 2026 09:00:00 +0200

Gdy dwaj mężczyźni biorą ślub w Berlinie i po powrocie proszą polski urząd stanu cywilnego o wpisanie niemieckiego aktu małżeństwa do ksiąg — tak jak rutynowo wpisuje się akt urodzenia dziecka urodzonego za granicą — spotykają się z odmową. Dla polskiego prawa ich małżeństwo jest pustym miejscem: nie zostało unieważnione, bo nigdy nie zaczęło tu istnieć. Ta szczelina między życiem a rejestrem potrafi ciągnąć się latami, a domyka ją tylko jedno rozwiązanie — pełna równość małżeńska, którą Razem ma zapisaną w programie.

Na czym polega luka

Transkrypcja to nic więcej niż przeniesienie zagranicznego aktu stanu cywilnego do polskiego rejestru. Przy urodzeniach i zgonach dokonuje się jej rutynowo. Przy małżeństwie dwóch osób tej samej płci kierownik urzędu odmawia, powołując się na art. 107 prawa o aktach stanu cywilnego — który każe odmówić wpisu sprzecznego z podstawowymi zasadami porządku prawnego — oraz na art. 18 Konstytucji, definiujący małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny.

Przez lata polskie sądownictwo administracyjne tę odmowę podtrzymywało. Wojewódzkie sądy administracyjne oddalały skargi, a Naczelny Sąd Administracyjny w orzeczeniach z lat 2018–2020 przyjmował, że skoro polski porządek prawny nie zna małżeństwa jednopłciowego, to nie ma czego wpisać do rejestru (baza orzeczeń NSA). Skutek dla pary jest namacalny: mieszka w Polsce, prowadzi wspólny dom, ale nie ma jak wykazać przed żadnym urzędem, że w ogóle jest małżeństwem. Bez wpisu w rejestrze nie istnieje dokument, którym można by to udowodnić.

Europa mówiła to od dawna

Presja szła z zewnątrz i narastała. Trybunał Sprawiedliwości UE w wyroku Coman (sprawa C-673/16, 2018) orzekł, że państwo członkowskie musi uznać małżeństwo jednopłciowe zawarte legalnie w innym kraju Unii co najmniej po to, by przyznać prawo pobytu małżonkowi — nie ma jednak obowiązku wprowadzać takiego małżeństwa do własnego prawa.

Osobną linię wyznaczył Europejski Trybunał Praw Człowieka. W sprawie Orlandi przeciwko Włochom (001-179547, 2017) uznał, że odmowa jakiegokolwiek uznania małżeństw jednopłciowych zawartych za granicą narusza art. 8 Konwencji, czyli prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego. W wyroku Wielkiej Izby Fedotova przeciwko Rosji (001-222750, 2023) Trybunał poszedł dalej i uznał, że na państwie ciąży pozytywny obowiązek zapewnienia parom jednopłciowym jakiejś formy prawnego uznania związku.

Punktem zwrotnym dla Polski był wyrok TSUE z 25 listopada 2025 r. (sprawa C-713/23), zapadły wprost na tle polskiej sprawy — dwóch obywateli, którzy wzięli ślub w Niemczech. Trybunał orzekł, że Polska ma obowiązek uznać skutki prawne takiego małżeństwa, w tym w drodze transkrypcji, choć nadal nie musi wprowadzać małżeństw jednopłciowych do krajowego porządku. Kilka miesięcy później, 20 marca 2026 r., NSA po raz pierwszy nakazał warszawskiemu urzędowi stanu cywilnego dokonać wpisu (sygn. II OSK 216/21), stwierdzając, że art. 18 Konstytucji nie jest bezwzględną przeszkodą dla uznania ślubu zawartego w innym państwie UE (relacja PAP).

Wyrok to jeszcze nie prawo

Każde z tych rozstrzygnięć jest wygraną — i żadne nie zamyka sprawy. Uznanie wywalcza się tu pojedynczo, w postępowaniu, które od złożenia wniosku do prawomocnego wyroku potrafi ciągnąć się kilka lat. Transkrypcja przenosi do rejestru sam dokument, ale nie nadaje parze statusu małżonków w polskim prawie rodzinnym z całym pakietem skutków — wspólne rozliczenie podatku czy dziedziczenie na prawach małżonka pozostają odrębnymi, spornymi kwestiami. A najprostsza droga, jaką ma każda para różnopłciowa — po prostu wziąć ślub na miejscu — dla par jednopłciowych wciąż jest zamknięta.

Wpis do rejestru na podstawie wyroku sądu rozwiązuje sprawę jednej pary. Dopóki ustawa nie przewiduje małżeństwa jednopłciowego, każda kolejna para zaczyna swoją drogę od nowa — od odmowy w okienku. Wyrok sądu rozwiązuje problem jednej pary, podczas gdy ustawa objęłaby wszystkie pary jednocześnie.

Co proponuje Razem

Razem nie zatrzymuje się na łataniu luki pojedynczymi wyrokami. Program idzie do źródła problemu.

Wprowadzimy pełną równość małżeńską bez względu na płeć — zapewnimy prawo do dziedziczenia i adopcji, obowiązek opieki i obowiązek alimentacyjny, a także współdzielenie opieki nad dziećmi po rozpadzie związku.— Deklaracja programowa Partii Razem (2025), rozdz. „Polska wolności, równości i solidarności”, pkt 2, partiarazem.pl

Sedno tego postulatu jest proste: gdy dwie osoby tej samej płci mogą zawrzeć małżeństwo w Polsce, pytanie o transkrypcję ślubu z zagranicy w dużej mierze traci ostrość — nie trzeba wywalczać uznania czegoś, co wolno zawrzeć na miejscu. Pełna równość małżeńska oznacza jedną, znaną wszystkim instytucję, a nie osobną, słabszą formę:

Dziedziczenie i adopcja na równych zasadach — partner z mocy prawa jest spadkobiercą ustawowym, a dziecko może mieć formalnie dwoje rodziców.
Obowiązek opieki i alimentacji — równość to również zobowiązania: wzajemne wsparcie i alimenty na tych samych warunkach, co w każdym małżeństwie.
Współdzielenie opieki po rozstaniu — gdy związek się rozpada, dobro dziecka chronią jasne reguły, a nie prawna próżnia.
Jeden status dla wszystkich par — te same słowa w akcie znaczą to samo, niezależnie od płci małżonków, i nie zależą od tego, czy uda się wygrać proces.

To ta sama zasada, którą filar praw człowieka ujmuje wprost: miłość nie wyklucza, a wszystkie rodziny są równe. Piszemy o niej szerzej w tekście o tym, czym w praktyce jest pełna równość małżeńska. Ten sam front godności i równych praw — od cielesnej autonomii po ochronę przed przemocą motywowaną nienawiścią — prowadzą nasze siostrzane redakcje, między innymi w tekście o konwencji antyprzemocowej.

Źródła i dalsza lektura

Równość małżeńska w praktyce: co realnie zmienia się w życiu pary

Wed, 20 May 2026 09:00:00 +0200

Wyobraźmy sobie dwie osoby, które od dwunastu lat prowadzą wspólny dom, spłacają razem kredyt i opiekują się nawzajem w chorobie. W świetle polskiego prawa pozostają dla siebie obcymi ludźmi. Nie odziedziczą po sobie majątku bez testamentu, a z testamentem zapłacą najwyższą stawkę podatku. Nie rozliczą wspólnie podatku. Przy szpitalnym łóżku muszą tłumaczyć personelowi, kim właściwie są dla pacjenta. Razem chce zamknąć tę lukę u samego źródła — wprowadzić pełną równość małżeńską bez względu na płeć, razem z całym pakietem praw i obowiązków, jakie z małżeństwem się wiążą.

Czego dziś nie mają pary jednopłciowe

Polska należy do wąskiej grupy państw Unii, w których związek dwóch osób tej samej płci nie ma żadnego statusu prawnego — nie istnieje ani małżeństwo, ani instytucja partnerstwa. To nie jest kwestia „papierka”: brak uznania oznacza konkretne, wymierne pozbawienie praw, które parom różnopłciowym przysługują z automatu.

Dziedziczenie. Bez ślubu partner nie należy do kręgu spadkobierców ustawowych — jeśli nie ma testamentu, nie dziedziczy nic, a majątek przechodzi na dalszą rodzinę zmarłego. Nawet z testamentem partner traktowany jest jak osoba obca, czyli III grupa podatkowa z najwyższą stawką, podczas gdy małżonek korzysta z pełnego zwolnienia (ustawa o podatku od spadków i darowizn, ISAP).
Wspólne rozliczenie podatku. Preferencyjne rozliczenie PIT przysługuje wyłącznie małżonkom — para bez ślubu nie ma do niego dostępu, choćby dzieliła budżet od lat (ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych, ISAP).
Informacja medyczna i decyzje. Bez formalnego związku partner nie jest z urzędu traktowany jako najbliższa rodzina. Dostęp do informacji o stanie zdrowia czy udział w decyzjach zależy od wcześniejszego pisemnego upoważnienia, a w praktyce bywa kwestionowany akurat wtedy, gdy liczy się najbardziej.
Opieka nad dzieckiem. Dziecko wychowywane przez parę jednopłciową ma w świetle prawa tylko jednego rodzica. Drugi opiekun — ten, który codziennie odbiera je ze szkoły — nie ma prawa do adopcji ani formalnej więzi, a po rozstaniu pary nie obejmują go żadne reguły współdzielenia opieki czy alimentacji.

Mit kontra fakt

Wokół równości małżeńskiej narosło kilka przekonań, które przy zderzeniu z przepisami się nie bronią.

Mit	Fakt
„To wszystko można załatwić pełnomocnictwami i testamentem.”	Pełnomocnictwo wygasa z chwilą śmierci, testament nie daje zwolnienia z podatku, a żaden akt notarialny nie zastąpi wspólnego rozliczenia ani statusu najbliższej rodziny. To rozwiązania zastępcze, które nie dają tego, co status równego małżeństwa.
„Chodzi o same przywileje dla wybranej grupy.”	Równość małżeńska to także obowiązki: wzajemna opieka, obowiązek alimentacyjny i współdzielenie opieki nad dziećmi po rozstaniu. Prawa i zobowiązania idą w parze.
„Wystarczą związki partnerskie w okrojonej formie.”	Razem proponuje pełną równość małżeńską — jedną instytucję, w której te same prawa znaczą to samo dla każdej pary, zamiast osobnej, słabszej formy.
„Prawie nikt tego w Polsce nie chce.”	Legalizację związków jednopłciowych popiera już większość badanych, a małżeństwa — 44 procent, i odsetek ten rośnie z każdym pomiarem.

Polska na tle Europy

Skala zapóźnienia jest mierzalna. W corocznym rankingu równości ILGA-Europe, Rainbow Map 2025, Polska uzyskała 21 proc. i zajęła 39. miejsce spośród badanych państw — jedno z najniższych w Europie (ILGA-Europe, Rainbow Map 2025). W kategorii rodziny, obejmującej uznanie związków i małżeństw, nasz wynik to 0 punktów — tyle samo co w kilku państwach spoza Unii, i najniższy możliwy do osiągnięcia (Kampania Przeciw Homofobii o Rainbow Map 2025). W tym samym czasie sądy — od Europejskiego Trybunału Praw Człowieka po rodzimą administrację — coraz częściej wytykają Polsce, że brak jakiegokolwiek uznania takich związków narusza prawa ich uczestników.

Czego chcą Polki i Polacy

Prawo rozjeżdża się tu z nastrojami społecznymi. W badaniu CBOS z sierpnia 2024 r. legalizację związków partnerskich osób tej samej płci poparło po raz pierwszy w historii tych pomiarów ponad 50 proc. ankietowanych, a małżeństwa jednopłciowe — 44 proc., o dziesięć punktów więcej niż w 2021 roku (CBOS, komunikat nr 88/2024). Adopcję dzieci przez pary jednopłciowe popiera na razie mniejszość, blisko jednej czwartej badanych — to obszar, w którym opinie zmieniają się najwolniej, choć również przesuwają się z roku na rok. Najmocniej za równością opowiadają się młodsze roczniki, dla których wspólne życie dwóch kobiet czy dwóch mężczyzn jest po prostu częścią codzienności.

Co proponuje Razem

Wprowadzimy pełną równość małżeńską bez względu na płeć — zapewnimy prawo do dziedziczenia i adopcji, obowiązek opieki i obowiązek alimentacyjny, a także współdzielenie opieki nad dziećmi po rozpadzie związku.— Deklaracja programowa Partii Razem (2025), rozdz. „Polska wolności, równości i solidarności”, partiarazem.pl

Za tym zdaniem stoją cztery konkretne rozstrzygnięcia, które razem tworzą jedną instytucję:

Dziedziczenie na równych zasadach — partner z mocy prawa staje się spadkobiercą ustawowym i korzysta z tych samych zwolnień podatkowych co każdy inny małżonek.
Prawo do adopcji — dziecko może mieć formalnie dwoje rodziców, a nie jednego opiekuna prawnego i drugiego bez żadnego statusu.
Obowiązek opieki i alimentacji — równość to również zobowiązania: wzajemne wsparcie w chorobie i obowiązek alimentacyjny na tych samych warunkach, co w każdym małżeństwie.
Współdzielenie opieki nad dziećmi po rozstaniu — gdy związek się rozpada, dobro dziecka chronią jasne reguły opieki, a nie prawna próżnia.

Program zapowiada przy tym coś więcej niż zbiór uprawnień. Filar praw człowieka ujmuje to wprost: „Miłość nie wyklucza, a wszystkie rodziny są równe. Każda para będzie miała prawo wziąć ślub i wychowywać dzieci”. Równość małżeńska jest częścią szerszego frontu na rzecz godności i równych praw, który łączy się z walką o cielesną autonomię i ochronę przed przemocą motywowaną nienawiścią — piszą o niej nasze siostrzane redakcje, między innymi w tekście o konwencji antyprzemocowej i ochronie przed przemocą. Ta sama zasada mówi, że o założeniu rodziny rozstrzyga łącząca ludzi miłość, niezależnie od ich płci.