Ślub wzięty za granicą, w Polsce nieważny: luka prawna wokół transkrypcji

Thu, 21 May 2026 09:00:00 +0200

Gdy dwaj mężczyźni biorą ślub w Berlinie i po powrocie proszą polski urząd stanu cywilnego o wpisanie niemieckiego aktu małżeństwa do ksiąg — tak jak rutynowo wpisuje się akt urodzenia dziecka urodzonego za granicą — spotykają się z odmową. Dla polskiego prawa ich małżeństwo jest pustym miejscem: nie zostało unieważnione, bo nigdy nie zaczęło tu istnieć. Ta szczelina między życiem a rejestrem potrafi ciągnąć się latami, a domyka ją tylko jedno rozwiązanie — pełna równość małżeńska, którą Razem ma zapisaną w programie.

Na czym polega luka

Transkrypcja to nic więcej niż przeniesienie zagranicznego aktu stanu cywilnego do polskiego rejestru. Przy urodzeniach i zgonach dokonuje się jej rutynowo. Przy małżeństwie dwóch osób tej samej płci kierownik urzędu odmawia, powołując się na art. 107 prawa o aktach stanu cywilnego — który każe odmówić wpisu sprzecznego z podstawowymi zasadami porządku prawnego — oraz na art. 18 Konstytucji, definiujący małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny.

Przez lata polskie sądownictwo administracyjne tę odmowę podtrzymywało. Wojewódzkie sądy administracyjne oddalały skargi, a Naczelny Sąd Administracyjny w orzeczeniach z lat 2018–2020 przyjmował, że skoro polski porządek prawny nie zna małżeństwa jednopłciowego, to nie ma czego wpisać do rejestru (baza orzeczeń NSA). Skutek dla pary jest namacalny: mieszka w Polsce, prowadzi wspólny dom, ale nie ma jak wykazać przed żadnym urzędem, że w ogóle jest małżeństwem. Bez wpisu w rejestrze nie istnieje dokument, którym można by to udowodnić.

Europa mówiła to od dawna

Presja szła z zewnątrz i narastała. Trybunał Sprawiedliwości UE w wyroku Coman (sprawa C-673/16, 2018) orzekł, że państwo członkowskie musi uznać małżeństwo jednopłciowe zawarte legalnie w innym kraju Unii co najmniej po to, by przyznać prawo pobytu małżonkowi — nie ma jednak obowiązku wprowadzać takiego małżeństwa do własnego prawa.

Osobną linię wyznaczył Europejski Trybunał Praw Człowieka. W sprawie Orlandi przeciwko Włochom (001-179547, 2017) uznał, że odmowa jakiegokolwiek uznania małżeństw jednopłciowych zawartych za granicą narusza art. 8 Konwencji, czyli prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego. W wyroku Wielkiej Izby Fedotova przeciwko Rosji (001-222750, 2023) Trybunał poszedł dalej i uznał, że na państwie ciąży pozytywny obowiązek zapewnienia parom jednopłciowym jakiejś formy prawnego uznania związku.

Punktem zwrotnym dla Polski był wyrok TSUE z 25 listopada 2025 r. (sprawa C-713/23), zapadły wprost na tle polskiej sprawy — dwóch obywateli, którzy wzięli ślub w Niemczech. Trybunał orzekł, że Polska ma obowiązek uznać skutki prawne takiego małżeństwa, w tym w drodze transkrypcji, choć nadal nie musi wprowadzać małżeństw jednopłciowych do krajowego porządku. Kilka miesięcy później, 20 marca 2026 r., NSA po raz pierwszy nakazał warszawskiemu urzędowi stanu cywilnego dokonać wpisu (sygn. II OSK 216/21), stwierdzając, że art. 18 Konstytucji nie jest bezwzględną przeszkodą dla uznania ślubu zawartego w innym państwie UE (relacja PAP).

Wyrok to jeszcze nie prawo

Każde z tych rozstrzygnięć jest wygraną — i żadne nie zamyka sprawy. Uznanie wywalcza się tu pojedynczo, w postępowaniu, które od złożenia wniosku do prawomocnego wyroku potrafi ciągnąć się kilka lat. Transkrypcja przenosi do rejestru sam dokument, ale nie nadaje parze statusu małżonków w polskim prawie rodzinnym z całym pakietem skutków — wspólne rozliczenie podatku czy dziedziczenie na prawach małżonka pozostają odrębnymi, spornymi kwestiami. A najprostsza droga, jaką ma każda para różnopłciowa — po prostu wziąć ślub na miejscu — dla par jednopłciowych wciąż jest zamknięta.

Wpis do rejestru na podstawie wyroku sądu rozwiązuje sprawę jednej pary. Dopóki ustawa nie przewiduje małżeństwa jednopłciowego, każda kolejna para zaczyna swoją drogę od nowa — od odmowy w okienku. Wyrok sądu rozwiązuje problem jednej pary, podczas gdy ustawa objęłaby wszystkie pary jednocześnie.

Co proponuje Razem

Razem nie zatrzymuje się na łataniu luki pojedynczymi wyrokami. Program idzie do źródła problemu.

Wprowadzimy pełną równość małżeńską bez względu na płeć — zapewnimy prawo do dziedziczenia i adopcji, obowiązek opieki i obowiązek alimentacyjny, a także współdzielenie opieki nad dziećmi po rozpadzie związku.— Deklaracja programowa Partii Razem (2025), rozdz. „Polska wolności, równości i solidarności”, pkt 2, partiarazem.pl

Sedno tego postulatu jest proste: gdy dwie osoby tej samej płci mogą zawrzeć małżeństwo w Polsce, pytanie o transkrypcję ślubu z zagranicy w dużej mierze traci ostrość — nie trzeba wywalczać uznania czegoś, co wolno zawrzeć na miejscu. Pełna równość małżeńska oznacza jedną, znaną wszystkim instytucję, a nie osobną, słabszą formę:

Dziedziczenie i adopcja na równych zasadach — partner z mocy prawa jest spadkobiercą ustawowym, a dziecko może mieć formalnie dwoje rodziców.
Obowiązek opieki i alimentacji — równość to również zobowiązania: wzajemne wsparcie i alimenty na tych samych warunkach, co w każdym małżeństwie.
Współdzielenie opieki po rozstaniu — gdy związek się rozpada, dobro dziecka chronią jasne reguły, a nie prawna próżnia.
Jeden status dla wszystkich par — te same słowa w akcie znaczą to samo, niezależnie od płci małżonków, i nie zależą od tego, czy uda się wygrać proces.

To ta sama zasada, którą filar praw człowieka ujmuje wprost: miłość nie wyklucza, a wszystkie rodziny są równe. Piszemy o niej szerzej w tekście o tym, czym w praktyce jest pełna równość małżeńska. Ten sam front godności i równych praw — od cielesnej autonomii po ochronę przed przemocą motywowaną nienawiścią — prowadzą nasze siostrzane redakcje, między innymi w tekście o konwencji antyprzemocowej.

Etpc | Razem dla równości

Ślub wzięty za granicą, w Polsce nieważny: luka prawna wokół transkrypcji

Na czym polega luka

Europa mówiła to od dawna

Wyrok to jeszcze nie prawo

Co proponuje Razem

Źródła i dalsza lektura