Dyskryminacja osób LGBT+ nie ogranicza się do wielkich spraw sądowych — najczęściej ma postać drobnych, codziennych odmów: druku, obsługi w lokalu, rzetelnej rozmowy w gabinecie lekarskim. Program Partii Razem zapowiada zwalczanie dyskryminacji nie tylko w pracy, ale też w dostępie do usług, ochrony zdrowia, edukacji i zabezpieczenia społecznego (Partia Razem — program, pkt 4). To reakcja na realny problem, który polskie prawo — z powodu luki opisanej w tekście o ustawie o równym traktowaniu — ściga dziś słabo.
Jak wygląda dyskryminacja w usługach?
Najczęściej przybiera postać odmowy uzasadnianej „przekonaniami". Najgłośniejszym przykładem stała się sprawa łódzkiego drukarza, który odmówił wykonania materiałów dla organizacji LGBT+, powołując się na własne przekonania. Sprawa przeszła przez kolejne instancje i stała się punktem sporu o to, czy usługodawca może wybierać klientów ze względu na to, kim są. Podobny mechanizm działa przy wynajmie mieszkań, obsłudze w lokalach czy dostępie do wydarzeń — z tą różnicą, że większość takich sytuacji nigdy nie trafia do sądu, bo poszkodowani wiedzą, że prawo poza sferą zatrudnienia daje im słabą ochronę.
Skutkiem jest efekt mrożący: osoby LGBT+ uczą się przewidywać, gdzie mogą spotkać się z odmową, i unikają miejsc oraz sytuacji, w których ich godność bywa kwestionowana. Wolność gospodarcza usługodawcy nie może oznaczać prawa do odmowy obsługi człowieka ze względu na jego orientację — tak jak nie oznacza prawa do odmowy ze względu na płeć czy pochodzenie.
Co dzieje się w ochronie zdrowia?
Bariera bywa podwójna: formalna i ludzka. Osoby LGBT+ napotykają w systemie ochrony zdrowia lekceważenie, brak wiedzy personelu i sytuacje, w których partner nie jest traktowany jak najbliższa osoba pacjenta. Szczególnie dotyka to osób transpłciowych, dla których dostęp do świadczeń bywa drogą przez upokorzenia i kolejki — piszemy o tym w tekście o kosztach tranzycji. Dochodzi do tego klauzula sumienia, którą personel medyczny zasłania się, odmawiając świadczeń, oraz zwykła nierówność w traktowaniu, trudna do udowodnienia, a realnie obniżająca jakość opieki.
Równy dostęp do ochrony zdrowia bez dyskryminacji łączy ten temat z siostrzanym serwisem o zdrowiu, który rozkłada prawa pacjenta i rolę rzecznika w tekście o prawach pacjenta. Razem traktuje dostęp do lekarza jako prawo, które nie może zależeć od tego, kim jest pacjent.
Co proponuje Razem
Będziemy zwalczać dyskryminację w miejscu pracy oraz w dostępie do usług, ochrony zdrowia, edukacji i zabezpieczenia społecznego.— Deklaracja programowa Partii Razem (2025), rozdz. „Polska wolności, równości i solidarności”, pkt 4, partiarazem.pl
- Zakaz odmowy usług ze względu na orientację i tożsamość — usługodawca nie może wybierać klientów według tego, kim są.
- Równe traktowanie w ochronie zdrowia — koniec lekceważenia pacjentów LGBT+ i uznanie partnera za osobę najbliższą.
- Realne środki dochodzenia praw — skuteczna ścieżka prawna także poza sferą zatrudnienia.